Archief voor 6 maart 2008

Pasen, paaseieren, paashaas, mythen en legenden   13 comments

 
Bloemen voor de Paasdagen
 
Ieder jaar vieren we Pasen of we doen het niet natuurlijk, want wat vieren we nu eigenlijk? Een paasei is altijd leuk om te krijgen evenals een bloemetje voor de paas en een paas-ontbijt is ook niet weg, vaak is het ook een gelegenheid voor kinderen om naar hun ouders te gaan, want het is Pasen. Is dat dan alles en waarom vieren we het eigenlijk nog? Pasen is een feestdag in de lente, maar het feest zelf vindt zijn oorsprong ruim voor het ontstaan van het christendom. Pasen duurt twee dagen, ja dat weten wij ook wel hoor ik denken, maar pasen in het christendom verwijst ook naar de vijftig dagen durende periode van het kerkelijke jaar vanaf het paasfeest tot Pinksteren gedurende welke de christenen hun jaarlijkse paasplicht mogen vervullen. De periode van het paasfeest tot Hemelvaartsdag duurt veertig dagen en aan het paasfeest laten christenen Goede Vrijdag (de kruisiging en dood van Jezus) vooraf gaan. Via het joodse geloof is het paasfeest pas een feest geworden ter nagedachtenis van de opstanding van Jezus.
 
paaseitjes  paasei
In het joodse feest Pesach, waarin de uittocht uit Egypte wordt herdacht, wordt een hardgekookt ei of gebraden ei neergelegd op de schotel die op séderavond wordt gegeten, samen met de botjes van een lam. Dit staat symbool voor het offer dat de joden de avond voor de uittocht brachten.
 
sédermaaltijd  sédermaaltijd
 
Ook in Slavische landen zoals Polen en Roemenië zijn eieren bekend als vruchtbaarheidssymbolen gebruikt tijdens lente-rituelen. De traditie van het beschilderen van eieren staat daar bekend als pisanki en er wordt bijzonder veel werk van gemaakt. De Russische tsaren, de eerste was Alexander III en zijn opvolger Nicolaas II gaven hun echtgenotes bijzonder kostbare eieren die gemaakt waren door Peter Carl Fabergé (hij maakte in totaal 50 eieren) waarbij gebruik werd gemaakt van goud, zilver en kostbare edelstenen.
 
pisanki eieren  Paasei van Fabergé
 
Links pisanki eieren rechts een Fabergé ei
 
Een paasei is een beschilderd, beplakt of chocolade-ei, dat met pasen wordt verstopt, dit dan weer door de protestantse traditie. Eieren zijn van oudsher het symbool van de vruchtbaarheid en oneindigheid (waarschijnlijk daarom de vraag wie was er het eerst, de kip of het ei?) In het oude Perzië en Egypte is het een gebruik om met nieuwjaar versierde eieren te schenken aan vrienden en familie. Het ei wordt vanuit haar symboliek ook verbonden met Jezus. De eierschaal is dan het graf dat de gestorven Jezus omhult, maar dat uiteindelijk wordt geopend voor nieuw leven. De traditie komt voort uit de heidense lente-rituelen. Deze feesten waren gewijd aan de godin Ostare, de Germaanse godin van de dageraad, nog te herkennen in de Duitse en Engelse benaming voor pasen (Ostern, easter). Ostare werd afgebeeld met een haas en eieren als symbool van de vruchtbaarheid. Bij de kerstening van Europa werden deze symbolen opgenomen in de nieuwe christelijke religie. In Duitsland ontstaat de mythe voor kinderen dat paaseieren geen gewone eieren zijn, ze worden gelegd door de paashaas die kinderen die het hele jaar zoet zijn geweest daarvoor zal belonen (ons Sinterklaasfeest) met eieren van chocolade of suikergoed. Vanaf de 18e eeuw worden er pas zoetigheden vervaardigd, eerst haasjes van deegwaar en suiker, later wordt dit vooral chocolade.
 
Ostara  haasje   Ostara
 
Links en recht een afbeelding van de godin Ostare
 
Een duidelijke link tussen de haas en de eieren wordt gevonden bij de Germanen en wel bij de Germaanse godin Freya (de godin van de liefde,  en de vruchtbaarheid) Freya heeft een haas als lievelingsdier. Het dier krijgt een bijzondere betekenis in de Germaanse mythologie. In een vorig leven is de haas geen wild, maar gevogelte geweest. Freya laat het dier eieren verstoppen bij het aanbreken van de lente, zodat de grond vruchtbaar is en een rijke oogst verzekerd wordt. Ook bestaat de mythe dat de haas een vogel zou zijn geweest die haar eieren zo goed verstopte voor de godin van de dageraad Ostara, dat deze haar in een haas veranderde die de eieren moest gaan zoeken. Zo zijn er veel varianten van de legende van de paashaas. De haas vermeerdert zich in zo’n snel tempo dat het dier, voor de intrede van het konijn in ons werelddeel, symbool werd van de vruchtbaarheid, de lente en het nieuwe leven.
 
haas  freya
 
Links een afbeelding van de godin Freya
 
Overigens is in Beieren de haas vervangen door een haan, in Tirol door een kip, in Thüringen en Westfalen door een vos en in Hannover door een koekkoek. Er zijn nog veel meer mythen en legenden over pasen, het paasei en de paashaas waarin zelfs de klokken op Witte Donderdag uit de kerktorens naar Rome vertrekken om paaseieren te halen. Vanaf de dienst op donderdagavond zwijgen de klokken tot aan de vooravond van pasen, daarna keren ze terug in de paasnacht en strooien eieren in het rond. Wie het nu nog weet wat we eigenlijk vieren mag het zeggen!
Uiteindelijk vieren we gewoon een oud heidens lente-ritueel.
 
 
 

Geplaatst6 maart 2008 doorAnn McDunn inSagen, Mythen en Legenden