Archief voor 13 januari 2008

De brandnetel is geen onkruid!   18 comments

Heel vaak hoor je “kijk uit er staan hier allemaal brandnetels”, natuurlijk is het niet prettig die jeukende rode bulten maar als iedereen had geweten hoe heilzaam deze vervelende prikplanten zijn, dan hadden veel mensen met gebrek aan vitaminen W.O.II beter door gekomen. Er zijn twee soorten brandnetels, maar beide hebben al sinds de oudheid de bekendheid vanwege hun geneeskracht en de vitaminen, ijzer en mineralen die deze planten bezitten.
 
Grote brandnetel (Urtica dioica)
 
grote brandnetel            hoezo prikken
 
De brandnetel groeit bijna overal ter wereld, met uitzondering van de tropische gebieden van Afrika en Zuid-Amerika. De Grote brandnetel kent ook variaties, sommige ondersoorten missen bijvoorbeeld de brandharen. De grote brandnetel kan héél groot worden wel tot 4 meter hoogte. De naam Urtica dioica komt van het Latijnse uro “ik brand”, wat verwijst naar de brandharen van de plant, en het Griekse dioica “twee huizen” wat verwijst naar de mannelijke en vrouwelijke planten. De Nederlandse naam (brandnetel) is afkomstig uit het Angelsaksisch en is afgeleid van het woord noedle of naald. Dat wij een brandend gevoel en zelfs blaren kunnen krijgen komt omdat er brandharen aan de stengel en het blad zitten. Aan de top van de brandhaar zit een weerhaakje. Bij aanraking komt het weerhaakje in de huid vast te zitten en breekt de knop van de brandhaar af en komt een mengsel van mierezuur, acetylcholine, histamine, serotonine en een nog niet bekende stof naar buiten die de nare gevolgen veroorzaken. De histamine zorgt ervoor dat de haarvaatjes in de huid zich verwijden, en het mierenzuur prikt. Maar de natuur zou de natuur niet zijn als er geen oplossing voor deze ongemakken waren, daar ga ik later op in. Brandnetelbladeren hebben een hoge voedingswaarde. Ze bevatten een grote hoeveelheid chlorofyl, tot 100 mg vitamine C per 100 gram, tannine, glucocininen (verlagen het bloedsuikergehalte), azijn- en mierezuur, B-vitaminen, provitamine A, histamine, cellulose, fytonciden, calcium (bekend geworden door de urticalcin tabletjes van Dr. Vogel) kalium, ijzer, fosfor, magnesium enz. De gedroogde bladeren bevatten 20% eiwitten en ongeveer 2% vetten. De grote brandnetel is een vaste plant in tegenstelling tot de:
 
Kleine brandnetel (urtica urens)
 
brandnetel kleine    Brandnetel kleine (Urtica urens)
 
De Kleine brandnetel is een eenjarige plant. Ze ontkiemt vroeg in de lente bij temperaturen van ongeveer 0 graden en groeit onder gunstige omstandigheden zeer snel. Kort daarna worden de jonge planten als groente of kruid verzameld. Dit gebeurt iets later dan bij de Grote brandnetel, die overwintert en scheuten produceert uit de kruipende wortelstok. Goed ontwikkelde planten kunnen beter niet gebruikt worden omdat het gevaar bestaat dat ze teveel nitraten bevatten. Ook de Kleine brandnetel is een heilzaam kruid dat vele vitaminen, ijzer en mineralen bevat die ook in de Grote brandnetel voorkomen.
 
Wat we allemaal met brandnetels kunnen doen en tips.
 
I: Als geneeskruid:
 
Brandnetels stimuleren de stofwisseling en de vorming van bloedcellen en gaan ontstekingen van de urinewegen tegen. Ook ondersteunen ze de behandeling van diabetes en reuma, ook reguleert het de spijsvertering en bevordert het urineren en de afscheiding van gal. Vers sap van de bladeren wordt vaak gebruikt in voorjaarskuren en van de verse en gedroogde delen kan een aftreksel gemaakt worden om het haar mee te wassen. Brandnetels worden ook in haarwater gebruikt. Brandnetelspiritus wordt gebruikt voor behandeling van de hoofdhuid en haren tegen roos en vet haar. Brandnetelgier is een middel dat gebruikt wordt ter bestrijding van allerlei soorten luis en rupsen. Hiervoor moeten forse brandnetels 24 uur in een emmer met schoon water op een koele plaats worden gezet. Daarna prikkelt het water en kan gebruikt worden in een verstuiver.
 
II: Als voeding:
 
Voor de bereiding in de keuken moeten de brandnetels goed gewassen worden en overgoten met kokend water, zodat ze hun brandende eigenschappen kwijt raken. Jonge brandnetelstengels van de Grote brandnetel kunnen als een soort spinazie gegeten worden, in het voorjaar smaken de ongeveer 20 cm. lange stengels het beste. Zeer jonge stengels kunnen als sla gegeten worden. De bladeren en jonge stengels kunnen toegevoegd worden aan theemengsels, soepen en ommeletten, ook kunnen ze toegevoegd worden aan salades, roerei, gehakt, broodbeleg en vullingen voor hartige desserten. Jonge brandnetels zijn zeer geschikt als veevoer, geiten eten de grote brandnetel zelfs graag vers en konijnen lusten graag jonge brandnetels die nog geen brandharen hebben, dit vanwege het hoge eiwitgehalte.
 
Brandnetelsoep met spek
 
Ingrediënten
Een schaal jonge brandnetels, 1 el olie, 2 el bloem, 50 gram spek, 1.25 ltr. bouillon, zout, gemalen peper, 1 potje zure room, 50 gram kaas
Bereiding
Het fijngehakte spek in de olie gaar bakken. Bloem toevoegen en al roerend meebakken. Langzaam en al roerend de bouillon erbij gieten en zacht laten koken. Gewassen, fijngesneden brandnetels toevoegen en 10 minuten mee laten koken. De room door de soep roeren en op smaak brengen met zout en peper; serveren met wat geraspte kaas erover. Er zijn uiteraard nog veel meer recepten om brandnetelsoep te maken. Een Friese specialiteit is de brandnetelkaas.
 
brandnetel    brandnetel
 
III: Overige toepassingen:
 
Uit de stengel van de Grote brandnetel worden vezels gewonnen en verwerkt tot neteldoek, de plant werd ook gebruikt bij de productie van papier en lange tijd werd de Grote brandnetel voor het verven van wol gebruikt.
Voor de mensen die graag foto’s nemen van vlinders, op de brandnetel komen ongeveer 50 vlindersoorten voor o.a. Atalanta en Distelvlinder. De Atalanta, Dagpauwoog, Kleine vos, Gehakkelde aurelia, enkele uiltjes en het Landkaartje leven alleen van de Grote brandnetel.
Zelf heb ik het vaak gedaan maar pluk flinke bossen jonge frisse brandnetels en hang die te drogen op slaapkamers e.d. de etherische olieën komen dan vrij en waar de brandnetels gedroogd worden zal het heerlijk gaan geuren.
 
IV: Tot slot:
 
Natuurlijk moet iedereen die brandnetels gaat plukken tuinhandschoenen aan doen, maar mocht er ondanks dat toch een aanraking zijn en voelt het branderig aan, meestal staan vlak bij brandnetels wel weegbree en anders kan de dovenetel ook uitkomst bieden, verpulver de bladen van de weegbree of de dovenetel en smeer dat op de branderige plekjes het leed is dan snel geleden. Door dit stuk over de brandnetel hoop ik dat veel mensen toch anders gaan kijken naar dat ellendige onkruid. Ook de smalle weegbree (Plantago lanceolata) is een geneeskrachtige plant, maar dat is weer een ander verhaal.
 
Dovenetel     dovenetel    weegbree
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Geplaatst13 januari 2008 doorAnn McDunn inKruiden

Getagged met ,